توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٣٣٨ - شرح«همزه»

عمرو قاعد و بخاطر همين است كه مثال: هل زيد قام ام عمرو ممتنع بوده و عبارت: هل زيدا ضربت قبيح است چه آنكه تقديم مستدعى است كه تصديق بنفس فعل حاصل باشد اما مثال: هل زيدا ضربته قبيح نمى باشد براى اينكه جايز است مفسر را قبل از [زيد] تقدير گرفت.

شارح گويد:

استفهام‌

استفهام عبارتست از طلب حصول صورت شيئ در ذهن، پس اگر صورت شيئ نسبت بين دو امر يا لا وقوع آن باشد پس حصولش را تصديق گفته و در غير اين صورت تصوّر مى‌باشد.

و الفاظى كه براى استفهام وضع شده‌اند عبارتند از:

همزه و هل و ما و من و اىّ و كم و كيف و اين و انّى و متى و ايّان.

شرح «همزه»

همزه هم براى طلب تصديق بكار مى‌رود و هم جهت طلب تصوّر.

مقصود از [تصديق‌] انقياد ذهن و اذعان آن به وقوع نسبت تامّه بين دو چيز مى‌باشد مانند قول شما كه مى‌گوئيد: أقام زيد، يعنى آيا زيد ايستاد (شاهد است براى طلب تصديق در جمله فعليه).

و أزيد قائم يعنى آيا زيد ايستاده مى‌باشد (شاهد است براى طلب تصديق در جمله اسميّه).

و مقصود از تصوّر ادراك غير نسبت مى‌باشد مانند قول شما در طلب تصور مسنداليه: أدبس فى الاناء ام عسل، يعنى آيا شيره در ظرفست يا عسل در آن مى‌باشد.